« سیاستگزاران دوره ی قاجاریه »

پیشکش به استاد عباس عظیمی

(میرزا علی اصغرخان امین السلطان اتابک اعظم) – بخش نخست

تا نشنوی ز مسجد آدینه بانگ صبح    –    یا از در سرای اتابک غریو کوس

یک دم که چشم فتنه به خوابست زینهار بیدار باش تا نرود عمر بر فسوس -سعدی

الف پیش گفتار:

در تاریخ  میهن ما، از دو امین السلطان نام برده شده است ؛ یکی محمد ابراهیم آبدارچی و چهارپا دار ناصرالدین شاه که پس ها به امین السلطان زبانزد شد و دیگری پسرش به نام میرزاعلی اصغرخان امین السلطان (اتابک اعظم) و صدراعظم سه پادشاه (ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه نوه امیرکبیر) که در تاریخ بیستم جمادی الثانی ۱۲۷۴ ه.ق. برابر ۱۲۳۶ هجری خورشیدی در تهران زاده می شود و به جستار گسترده ای که خواهد آمد مورخ بیست و یکم رجب المرجّب سال ۱۳۲۵ ه.ق. (۸/۵/۱۲۸۶ خورشیدی) به دست عباس آقا، جوان ۲۲ ساله تبریزی شهروند تهرانی و از تندروان مشروطه خواه از پای در آمده و در قم به خاک سپرده می شود. او نخستین صدراعظمی بود که خونش میدان بهارستان را رنگین کرد اما با کشته شدن او کارها بسامان نمی شود.

ب از آبداری پدر تا صدراعظمی پسر :

محمد ابراهیم (آقا ابراهیم) امین السلطان سلماسی فرزند زال بیگ خان (زال خان) ارمنی تازه مسلمان شده گرجستانی بوده که برخی برای شناساندن تبارش، ره افسانه زده، نسبتش را به رستم دستان رسانیده اند. (من آنم که رستم بود پهلوان و یا رستم یلی بود در سیستان و گفته های بسیاری از این دست و برخی نسبت دادن خود به استخوان پوسیده های خاقان مغفورهای بی بر و بو!) که هر کس فرزند زمانه ی خویش است. زال بیگ و برادرش اسکندربیگ (فرزندان زکی خان گرجی) از سوی امیر سلیمان خان اعتضادالدوله (نیای تبار امیرسلیمانی ها) قاجار به بندگی گرفته شد و رخت بردگی بر پیکر آنان پوشیده و هر دو را به نما به کیش اسلام درآورده می شدند (نودین) و بانویی مسلمان به همسری زال خان درآورده می شود که محمدابراهیم زاده شده از اوست و این پسر چندی شاگرد کفاش بوده است.

پس از درگذشت سلیمان خان؛ این دو برادر (اسکندربیگ و زال بیگ) هریک به راهی می روند. در این میان؛ اسکندربیگ در آبدارخانه (جای فراهم آوری قلیان ، چای و قهوه) سلطان غازی (فرمانروای مراغه، زبانزد به محمدشاه دوم) آبدارچی می شود. او ؛ برادرزاده خود – ابراهیم را شاگرد آبدارچی می کند. محمدابراهیم با مرگ سلطان غازی همراه اسکندربیگ راهی قم شده و به پیشه وری می پردازند. اما پس از زمانی به دربار ناصری راه می یابد و زمانی که ناصرالدین شاه به دیدار آرامگاه موسی بن جعفر (ع) آستان بوس می شود، محمد ابراهیم جایگاه آبدهی (سقایی) و زمانی به آبدارباشی می رسد به انگیزه تیزنگری و زود دریافتی در کار، مورد نگرش قبله ی عالم (ناصرالدین شاه) قرار می گیرد و به تندی پایه های پیشرفت را می پیماید.

محمد ابراهیم به انگیزه خوش نامی و درستکاری در سال ۱۲۸۶ ه.ق. به فرنام امین السلطانی دربار ناصری بالنده شده و هشت سال پس، به وزارت دارالشورای دولتی گمارده می گردد و در زمان رهنوردی سلطان صاحبقران (ناصرالدین شاه) به اروپا، او نیز در رکاب شاهانه بوده است. در همان سال ریاست سکه خانه (دارالضرب، ضرابخانه، دارالسکّه، درمسرای، mint) ساختمان ها، بوستان ها، کاریزها (قنات ها) سازمان گمرک، وزیراعظمی گنجه (خزانه) و چکیده اینکه، هر سازمان و سم