عنوان: بندرریگ؛ نگاهی به فرهیختگان و معارفدوستان گذشته
در نشستی کوتاه و صمیمانه با استاد حسین جواهری، پیشکسوت فرهنگ و ادب، تصمیم گرفتیم که با همراهی و همیاری یکدیگر، یادی هرچند اندک از فرهنگیان و معارفدوستان گذشته بندرریگ، بهویژه آنان که دیگر در میان ما نیستند، بهجا آوریم. آنگونه که گفتهاند: «ما لا یدرک کله، لا یترک کله»؛ و نیز: «من لم یشکر المخلوق، لم یشکر الخالق».
پیش از پرداختن به معرفی این فرهیختگان، اشارهای کوتاه به واژه «فرهنگ» و مفاهیم آن ضروری است. این واژه در زبان پهلوی ساسانی از دو پاره تشکیل شده است: «فره» به معنای پیش یا سوی، و «هنگ» به معنای کشیدن؛ که در مجموع معنای «پیش کشیدن» یا «فرا کشیدن» میدهد. از این روست که فرهنگ نزد پارسیگویان، عامل رشد و تعالی بهشمار میرود. در متون ادبی تا قرن هفتم هجری، فرهنگ را مترادف با «ادب» به کار میبردهاند؛ و ادب خود نیز اصول و آداب درست رفتاری را شامل میشود.
با گسترش زبان فارسی در هند و آغاز فرهنگنویسی فارسی، واژه «فرهنگ» به معنای کتاب لغت نیز مورد استفاده قرار گرفت، چنانکه در آثار مشهوری چون «فرهنگ جهانگیری»، «برهان قاطع»، «آنندراج» و «فرهنگ معین» دیده میشود. در دوره پهلوی اول، نام وزارت معارف به وزارت فرهنگ تغییر یافت. امروزه نیز واژه فرهنگ معانی گستردهای دارد: از ادب، عقل، دانش، تا آداب و رسوم و شیوههای زندگی یک قوم.
فرهنگ نظامی پیچیده و پویا است که از دل مناسبات اجتماعی برای انطباق و غنای زندگی انسانی شکل میگیرد و بهعنوان میراثی اجتماعی از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. با این مقدمه، به معرفی تنی چند از چهرههای شاخص فرهنگی، دینی و آموزشی بندرریگ میپردازیم:
الف) مدیران و معلمان دبستان منوچهری بندرریگ:
- حضرت آیتالله حاجآقا سید احمد سعادت: بنیانگذار نخستین دبستان رسمی بندرریگ (دبستان نمره ۵) و نماینده فرهنگ ریگ و گناوه در سال ۱۳۰۵ شمسی. ایشان با سلوک روحانی و مدیریتی خالصانه، نقش اساسی در توسعه آموزش ایفا کردند.
- مرحوم علیاکبر نوری وزیری: دومین مدیر دبستان منوچهری با پایبندی به مقررات آموزشی و حمایت از علاقهمندان به تحصیل، حتی در شرایط خاص، الگوی معلمی فهیم و انسانی بودند.
- مرحوم میرزا عبدالکریم سعادت: سومین مدیر دبستان و نماینده فرهنگ ریگ و گناوه، انسانی فرهیخته، قانع، معتمد و از چهرههای مورد احترام مردم. او با فرزندان الیت خود، میراثی ماندگار به جا گذاشت.
- مرحوم حاج نجف نجفی: مروج ارزشهای دینی و فرهنگی، که با سلوک خوشنام و تربیت شاگردانی همارزش، یادگاری ماندگار از خویش برجای گذاشت.
- مرحوم میرزا علیاکبر حقیقت: نخستین مدیر دبستان چاه روستایی و شاعری پرمایه، با تسلط بر ادب فارسی و عربی.
ب) معلمان معارفپرور:
از جمله چهرههای تأثیرگذار باید از ملا عبدالله انصاری بهعنوان اولین معلم دبستان بندرریگ یاد کرد. همچنین، منوچهر آتشی، شاعر برجسته معاصر، مدتی در بندرریگ معلم بود و خاطراتی از آن دوران باقی است.
ت) علما و روحانیون بندرریگ:
- آیتالله آقا میرزا علیاکبر بهبهانی: فقیه بزرگ اعزامی از بهبهان که ساکن بندرریگ شد و نقش کلیدی در پاسخ به مسائل شرعی و شعائر دینی ایفا کرد. فرزندان او نیز در کسوت روحانیت یا اهل فضل، راه او را ادامه دادند.
- کربلایی شیخ حسین مجتهد بندریگی: عالمی فرهیخته با تحصیل در بینالنهرین و هرات که زندگی ساده و معنوی را سرلوحه خویش قرار داده بود.
- مرحوم شیخ عبدالله فاضل: با رفتار جوانمردانه خود، درسی عملی از اخلاق و فتوت ارائه کرد.
- مرحوم میرزا آقا شریعتی: محلی برای حل مسائل اجتماعی و مذهبی فراهم کرد و امام جماعت شهر بود.
- مرحوم حاج سید محمد ابطحی و ملا محمد درخشنده نیز از جمله چهرههای برجسته در حوزه خدمات مذهبی و فرهنگی بودند.
ج) خدمات فرهنگی و مطبوعاتی:
- مرحوم حاج محمد مرشدی و مرحوم حاج شیخ علی مصدق: با در اختیار گذاشتن املاک خود برای تأسیس مدرسه، فرهنگدوستی عملی را نشان دادند.
- رباب مرشدی: بانویی عالمه که عمر خود را وقف تعلیم قرآن و احکام شرعی به دختران جوان کرد.
- مرحوم اللهکرمخان، ذاکری، اسلامی، حاج سالم رضایی، محمود ولیزاده، حمید قیصری و مرحوم شایق (شاعر) نیز از چهرههای مطبوعاتی و فرهنگی ارزشمند منطقه بودند.
در پایان، آنچه در این نوشتار آمد تنها برداشتی است از اقیانوس عمیق فرهنگ بندرریگ. از استادان گرانقدر، از جمله استاد عبدالحسین عظیمی و یاد عزیزانی چون میرزا عبدالله شهابی و سلمان فرزانه، سپاسگزاریم و آرزوی تندرستی برای استاد عیسی فهیمی داریم.
با احترام: قیصری – جواهری